شنبه 4 تير 1401 - 26 ذيقعده 1443 - 2022 ژوئن 25 - ساعت 12:44
Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 211323
تاریخ انتشار : 13 خرداد 1396 16:35
تعداد بازدید : 1324

نمی از یم رمضان8

نمی از یم رمضان/8- یکی از پیمان هایی که خداوند از بنی اسرائیل گرفت مراعات حال یتیمان بود/ سلام نمادی از شعار اسلام و ادب اسلامی است که در دین جلوه گری دارد/ هنر آن است که در پرتو افطاری دادن، عده ای از فقیران، مستمندان، بی سرپرستان و یتیمان بر سر سفره نشینند

دعای روز هشتم:

«اللهمّ ارْزُقنی فیهِ رحْمَةَ الأیتامِ، وإطْعامِ الطّعامِ، وإفْشاءِ السّلامِ، وصُحْبَةِ الكِرامِ،[1] بِطَوْلِكَ یا ملجأ الآمِلین»[2].

خدایا از تو می خواهم که روزیم کنی به ایتام مهر ورزم، و اطعام دهم، و سلام را بلند گویم، و با انسان های بزرگوار هم سخن شوم، به فضل خودت ای پناه آرزومندان.

در این دعا تکیه بر چند محور شده است:

1) اهتمام ورزی و توجه به یتیمان و بی سرپرستان

2) پهن کردن سفره اطعام

3) رعایت ادب اسلامی وآغازگر سلام بودن

4) مسئله رفیق و دوست

در فراز اول این دعا می خوانیم:« اللهمّ ارْزُقنی فیهِ رحْمَةَ الأیتامِ» خدایا مهرورزی به ایتام را به من عطا کن.

وجود پدر و مادر از نعمت های بزرگ الهی است که گاه بنابر مصالحی خاص این نعمت از بعضی افراد گرفته می شود؛ هرچند که در طول تاریخ انسان های برجسته یتیم بوده اند مانند رسول خدا(صلى الله عليه وآله) که یتیم بود، در تاريخ معاصر نيز امام خميني يتيم بود ودر كودكي پدر خود را از دست داده بود.

دیگران در قبال ایتام وظیفه دارند که به آنها مهر بورزند و نیاز آن ها را بر آورده کنند. خداوند یکی از عهد و پیمان هایی که خداوند از بنی اسرائیل گرفت این بود که نسبت به حال یتیمان مراعات داشته باشند. خداوند میفرماید: «وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَليلاً مِنْكُمْ وَ أَنْتُمْ مُعْرِضُون‏»[3] و چون از فرزندان اسرائيل پيمان محکم گرفتيم که: «جز خدا را نپرستيد، و به پدر و مادر، و خويشان و يتيمان و مستمندان احسان کنيد، و با مردم [به زبان ] خوش سخن بگوييد، و نماز را به پا داريد، و زکات را بدهيد»؛ آنگاه، جز اندکى از شما، [همگى ] به حالت اعراض روى برتافتید.

پیامبر اکرم(صلى الله عليه وآله) نسبت به کسی که سرپرستی یتیم دارد می فرماید: « من و سرپرست یتیم مثل این دو انگشت(سبابه و وسط که کنار هم هست) در بهشت پیش هم هستیم.»[4]

همچنین روایت شده است:« یک خانه خوبی در بهشت است که به آن دارالفرح (خانه سرور وشادماني) می گویند کسانی که یتیمان مومن را در دنیا شاد کرده باشند در بهشت داخل آن می شوند.»[5]

امير مؤمنان علی(عليه السلام) در وصیت خویش به امام حسن(عليه السلام) فرمود:« الله الله مراقب یتیمان باشید، مبادا یک روز گرسنه و یک روز سیر باشند، وحقشان در حضورتان ضايع وتباه نگردد.»[6]

بی توجهی و نامهربانی با یتیم با موازين اخلاق اسلامی نمي سازد، باید مراقب بود که مبادا حق يتيم ضایع شود؛ وبايد كوشيد زمينه بي نيازي يتيم فراهم گردد، همچنان كه در احادیث اهل بیت ذکر شده است:« کسی که یتیمی را سرپرستی کند تا بی نیاز شود بهشتی خواهد بود همانگونه كه خورنده مال يتيم جهنمي خواهد شد.»[7]  دست درازي به مال يتيم عواقب دردناكي را به همراه دارد، و اگر کسی مال یتیم را بخورد دوزخ در انتظار اوست .

در فراز بعدي مي خوانيم: « وإطْعامِ الطّعامِ»

در این دعا از خداوند درخواست میکنیم که توفیق عطا کند تا مؤمنان را اطعام کنیم.  در ماه مبارک رمضان اهمیت اطعام و افطاری دادن پر رنگ تر است. قطب الدین راوندی از علماء بزرگ قرن ششم در کتاب دعوات حدیثی را اينگونه نقل میکند:« کسی که شيريني را در دهان برادر ایمانی اش قرار دهد خداوند تلخی موقف قیامت را برای وی تبدیل به شیرینی میکند.»[8] موقف های قیامت پنجاه هزار سال دنیا به طول می انجامد[9]، حال در اين شرايط سخت اين ايستگاه تلخ وطولاني براي برخي شيرين خواهد شد، علت این امر آن است که او دهان مؤمنی را در دنیا شیرین کرده است.

همچنین در این کتاب به نقل از رسول خدا(صلى الله عليه وآله) آمده است:« کسی که غذایی در دهان مریض و بیمار قرار دهد خداوند از میوه های بهشتی روزی او میکند.»[10] در نتیجه کسی که در این دنیا در دهان مریض و بیمار طعامی قرار دهد خداوند از میوه های بهشتی به وی عطا میکند.

چه قدر خوب است كه در اين ايام ماه مبارك سري به آسايشگاه ها وخانه سالمندان، جانبازان ومعلولان بزنيم تا از بهره خدمت رساني به ايشان خود نيز بهره اي بريم.

از معصومان (عليهم السلام) روایت شده است که :« بهترین شما کسی است که غذا را به دیگران برساند، و سلام را بلند بگوید، و وقتی همه مردم خواب هستند خود به شب زنده داري وعبادت بپردازد.»[11] 

در ماه مبارک رمضان اطعام و افطاری دادن اهمیت بیشتری پیدا می کند. امام زین العابدین(عليه السلام) هنگامي كه روزه بود دستور مي داد گوسفندی را سر ببرند و با آن آبگوشتی تهیه می کردند؛ بعد که غذا آماده میشد آبگوشت را کاسه کاسه تقسیم می کردند و به همه می رساندند و خودشان با نان و خرما افطار می کردند.»[12]

سیره امام سجاد(عليه السلام) اهمیت اطعام در ماه مبارک رمضان را روشن می کند. و یا در روایات آمده است که حضرت امام كاظم (عليه السلام) فرمود:« کسی که برادر مسلمان خود افطاری بدهد از اصل روزه بالاتر و برتر است.»[13]

اما یکی از آسیب های که سفره های افطاری با آن مواجه است سفره های رنگین است؛  سفره های رنگین از دو جهت ضربه وارد میکنند :

1) چه بسا کسانی که باید بر سر سفره های ما مهمان باشند و در افطاری شرکت کنند جایشان خالی باشد.

2) اسراف ناشي از چشم و هم چشمی ها.

هنر آنست كه در پرتو افطاری دادن، عده اي از فقيران، مستمندان، بي سرپرستان و يتيمان بر سر سفره نشينند، گرچه صله رحم هم انگيزه بسياري خوبي است، علاوه بر آن در گردهم آيي توانگران بر سر سفره افطار مي توان از امكانات ايشان جهت انجام كارهاي خير استفاده كرد، واين پتانسيل را نبايد هدر داد، واز سويي ديگر بايد مراقب بود كه چشم و هم چشمی ها باعث آسيب رساني به اين سنت الهي نشود، وهمچنين بايد مراقب اموال عمومي وبيت المال بود كه هزينه شخصي نگردد!

خلاصه آنكه باید سفره های افطاری را ساده کرد وبه تعبير روايات ما گرچه در حد یک دانه خرما ويا جرعه آب باشد،  و دیگر اینکه در این سفره ها افراد فقیر و مستمند شرکت کنند.

رسول اکرم(صلى الله عليه وآله) می فرماید: هرکس مومنی را افطار دهد خدا برای او ثواب آزاد کردن بنده عطا می کند و گناهان گذشته وی را می آمرزد.»[14]

همچنین در دنباله روایت آمده است که هرکس توان افطار دادن را ندارد به مختصر شيري ويا يك دانه خرمایی ویا آب گوارایی بسنده کند و خداوند از لطف و کرمش همان ثواب را به وی عطا میکند[15].

رسم خوبي در مكه ومدينه هست كه ما مي توانيم در اماكن عمومي ومقدس پياده كنيم، وآن اين است كه در تمام شبهاي ماه مبارك رمضان در مسجد الحرام ومسجد النبي سفره افطار پهن مي گردد بدون آنكه دولت يك ريال هزينه كند، بلكه اين مردم اند كه با خود سفره يك بار مصرف ومقداري نان وخرما وچايي و.. آورده وهركس به فراخور خود آن را در مسجد پهن كرده وهركس مي تواند بر سر سفره نشيند وافطاري ساده اي بخورد وآنگاه براي نماز مغرب زجا برخيزد.

در فراز بعدی دعا می خوانیم:« وإفْشاءِ السّلامِ» خدایا به من توفیق بده كه سلام را بلند بگویم.

سلام در حقیقت نمادی از شعار اسلام و ادب اسلامی که در دین جلوه گر ی دارد. سلام تضمين سلامتی و امنیت بر طرف مقابل است. این روح اسلام است؛ اسلام از کلمه سلم گرفته شده است. آغاز گر سلام بودن مستحب و مهم است، که انسان در رابطه متقابل زودتر سلام کند، اما جواب سلام واجب است، واينجا اين مزد اين واجب بسيار كمتر از مستحب است! سلام 70 حسنه دارد كه 69 حسنه اختصاص به کسی دارد كه آغازگر سلام باشد، اما آنکس که جواب سلام می دهد تنها یک حسنه اجر می برد[16]؛ و همین موضوع اهمیت سلام کردن را می رساند.

از صفات انسان های مومن در بهشت مواجه شدن با سلام وتحيت است. خداوند می فرماید: « أُوْلئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَ يُلَقَّوْنَ فيها تَحِيَّةً وَ سَلاما»[17] اينانند که به پاس آنکه صبر کردند، غرفه [هاى بهشت را] پاداش خواهند يافت و در آنجا با سلام و درود مواجه خواهند شد. تحیت در بهشت سلام کردن است.

پیامبر اکرم(صلى الله عليه وآله) می فرماید: « بخیل ترین مردم کسی است که از سلام کردن بخل بورزد.»[18] همچنین در روایات آمده است:« کسی که سلام رابلند بگوید باعث خیر خانه می شود.»[19]

امام باقر(عليه السلام) می فرماید:« خداوند اطعام طعام  و بلند سلام گفتن را دوست دارد.»[20]

همچنین در اخلاق اسلامی و احادیث وارد شده است که کسی که میخواهد سخن بگوید حتما باید در ابتدا سلام کند و اگر کسی بدون سلام کلام خود را آغاز کرد جواب وی را ندهید[21]، وهرکس می خواهد وارد خانه ای شود سلام كند، كه بركت نازل گشته وهمدل فرشتگان گردد[22].

وکسی که زودتر سلام کند از تکبر که یک نوع بيماري و رذیله اخلاقی است به دور است. رسول خدا (صلى الله عليه وآله) بر همگان سلام می کردند حتی بر کودکان. ایشان فرمودند من 5 چیز را تا هنگام مرگ ترک نمیکنم و یکی از آن موارد پنچ گانه سلام کردن بر کودکان بود تا پس از ایشان سنت شود[23].

برخی از ياران رسول خدا (صلى الله عليه وآله) سعی کردند پيش از رسول خدا (صلى الله عليه وآله) سلام کنند اما نتوانسند و موفق نشدند، در سال 1363 بهمراه چند تن از دوستان براي معمم شدن خدمت امام خميني رسيديم، آنجا نيز ما نتوانستيم بر مرحوم امام سبقت در سلام كنيم، وايشان پيش از ما سلام كرد .

در فراز بعدی آمده است: «وصُحْبَةِ الكِرام»ِ

خدایا کاری کن که با انسان های کریم هم صحبت بشویم؛ این محور دعا اهمیت رفیق و دوست را می رساند. با رفیق هست که انسان جایگاه خودش را رقم میزند. در اشعار فارسی آمده است:

کبوتر باکبوتر    باز با باز 

کند همجنس با همجنس پرواز.

رفیق مثبت در انسان آثار مثبتی بر جای میگذارد و رفیق منفی نیز آثار منفی در انسان بر جای میگذارد. اين ابيات زيباست:

تا تواني مي گريز از يار بد

يار بد بدتر بود از مار بد

مار بد تنها تو را بر جان زند

يار بد بر جان وبر ايمان زند

بنابراین انسان باید نسبت به انتخاب دوست دقت کامل به عمل بیاورد. رفیق بد می تواند سرنوشت انسان را عوض کند، ريشه بسياري از آسيبهاي اجتماعي مثل اعتياد ومفاسد اخلاقي وبزه كاري را بايد در همين نكته جستجو كرد.

در انتهای دعا می خوانیم: «بِطَوْلِكَ یا ملجأ الآمِلین» به فضل خودت ای پناه آرزومندان.

 



[1] ومجانبة اللئام/ المصباح، اقبال الاعمال.

[2] المصباح، ص613 ؛ إقبال الأعمال، ج 1، ص 270؛ بحار الأنوار، ج 95، ص 28 (اللهم ارزقني فيه رحمة الأيتام ، وإطعام الطعام وإفشاء السلام ، ومجانبة اللئام ، وصحبة الكرام ، بطولك يا ملجأ الآملين).

[3] البقرة:83.

[4] مستدرك الوسائل، ج2، ص474ح 2249(انا وكافل اليتيم كهاتين في الجنة، وأشار باصبعيه السبابة والوسطى).

[5] كنزالعمال، ج3، ص170؛ منتخب ميزان الحكمة، ص558، ح6812 (ان في الجنة دارا يقال لها دار الفرح، لا يدخلها الا من فرح يتامي المؤمنين).

[6] الكافي، ج7، ص51 (الله الله في الأيتام، فلا تغبوا افواههم، ولا يضيعوا بحضرتكم..)

[7] الكافي، ج5، ص128 (من عال يتيماً حتى ينقطع يتمه أو يستغني بنفسه أوجب الله عزوجل له الجنة كما أوجب النار لمن أكل مال اليتيم).

[8] الدعوات ص 141، ح359( من أطعم أخاه حلاوة أذهب الله عنه مرارة الموقف).

[9] المعارج: 4: (تعرج الملائكة و الروح إليه في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة ).

[10] الدعوات ص 230، ح639 (من أطعم مريضاً شهوته أطعمه الله من ثمار الجنة).

[11] المحاسن، ج2، ص387 (خيركم من أطعم الطعام وأفشى السلام وصلى والناس نيام).

[12] بحار الانوار 98/12.

[13] مستدرك سفينة البحار، ج6، ص421 (فطرك أخاك الصائم أفضل من صيامك).

[14] المحاسن، ج2، ص396؛ بحار الانوار، ج93، ص 317 (من فطر مؤمناً في شهر رمضان كان له بذلك عتق رقبة، ومغفرة لذنوبه فيما مضى).

[15] المحاسن ؛ ج‏2 ؛ ص396 (قال رسول الله( ص): ‏ من‏ فطر مؤمنا في شهر رمضان كان له بذلك عتق رقبة و مغفرة لذنوبه في ما مضى فإن لم يقدر إلا على مذقة لبن ففطرها صائما أو شربة من ماء عذب و تمر لا يقدر على أكثر من ذلك أعطاه الله هذا الثواب).‏

[16] مشكاة الأنوار في غرر الأخبار، ص197 ( أمير المؤمنين (عليه السلام):  السلام‏ سبعون‏ حسنة تسع و ستون للمبتدي و واحدة للراد).

[17] الفرقان: آیه 75.

[18] امالي الطوسي، ص89، ح136 ( رسول خدا(صلى الله عليه وآله): ان ابخل الناس من بخل بالسلام).

[19] وسائل الشيعة ؛ ج‏1 ؛ ص489 ( رسول خدا ( ص‏): أسبغ الوضوء تمر على الصراط مر السحاب، أفش‏ السلام‏ يكثر خير بيتك، أكثر من صدقة السر فإنها تطفئ غضب الرب).

[20] المحاسن ؛ ج‏2 ؛ ص388، ح7 (امام باقر (عليه السلام):  إن الله‏ يحب‏ إطعام‏ الطعام و إفشاء السلام‏.

[21] الكافي ؛ ج‏2 ؛ ص644، (رسول خدا(صلى الله عليه وآله): من بدأ بالكلام قبل السلام‏ فلا تجيبوه‏ و قال ابدءوا بالسلام قبل الكلام فمن بدأ بالكلام قبل السلام‏ فلا تجيبوه‏.

[22] علل الشرائع ؛ ج‏2 ؛ ص583، ( رسول خدا(صلى الله عليه وآله): و إذا دخل أحدكم بيته‏ فليسلم‏ فإنه ينزله البركة و تؤنسه الملائكة).

[23] الأمالي صدوق، ص72، ( رسول خدا (صلى الله عليه وآله): خمس لا أدعهن حتى الممات: الأكل على الحضيض مع العبيد، و ركوبي الحمار مؤكفا، و حلبي العنز بيدي، و لبس الصوف، و التسليم على الصبيان،‏ لتكون‏ سنة من بعدي.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :